Artemis III — van maanlanding naar koppeltest

Jarenlang stond Artemis III in de planning als dé terugkeer naar het maanoppervlak: twee astronauten die bij de zuidpool van de maan zouden landen met een maanlander van SpaceX. Die missie bleek niet haalbaar binnen de geplande tijd. De belangrijkste reden: de commerciële maanlanders waren nog lang niet klaar. Op 27 februari 2026 kondigde NASA daarom een herziening van het Artemis-programma aan. Artemis III kreeg een nieuwe, bescheidener rol als tussenstap, en de eerste landing werd verplaatst naar Artemis IV.

Deze pagina beschrijft het huidige plan (stand oktober 2026), hoe het oorspronkelijke plan eruitzag en waarom het werd veranderd. Plannen in de ruimtevaart veranderen vaak; data zijn daarom altijd doelen, geen beloften.

Het oorspronkelijke plan

In de plannen tot begin 2026 zou Artemis III verlopen als een moderne versie van Apollo 11. Een SLS-raket zou de Orion-capsule met vier astronauten naar de maan sturen. In een baan om de maan zou Orion koppelen aan het Starship Human Landing System van SpaceX, dat al eerder onbemand naar de maan was gevlogen en in een baan om de aarde was bijgetankt. Twee astronauten zouden met Starship afdalen naar de omgeving van de zuidpool, er ongeveer een week blijven en enkele maanwandelingen maken, en daarna terugkeren naar Orion. Ook was lang sprake van een rol voor het Lunar Gateway, een klein ruimtestation in een baan om de maan; dat project werd in maart 2026 gepauzeerd.

Het plan was ambitieus. Starship moest daarvoor eerst brandstof kunnen overpompen in de ruimte, met een reeks tankvluchten, en een onbemande demonstratielanding uitvoeren. Daarnaast waren nieuwe ruimtepakken nodig, die Axiom Space ontwikkelt. Elk van die onderdelen liep vertraging op, en de geplande datum schoof van 2024 naar 2025, 2026 en vervolgens 2027 en later.

Waarom het plan veranderde

De herziening van februari 2026 volgde op de nieuwe NASA-leiding onder Jared Isaacman. Het argument: liever stap voor stap testen dan alle nieuwe systemen tegelijk voor het eerst gebruiken tijdens een landing. Bij Apollo werkte NASA ook zo: Apollo 9 testte in 1969 de maanlander in een baan om de aarde en Apollo 10 deed een generale repetitie bij de maan, voordat Apollo 11 landde. Artemis III vervult nu een vergelijkbare rol als Apollo 9: het koppelen van ruimteschip en maanlander oefenen dicht bij huis, waar een terugkeer naar de aarde relatief snel mogelijk is.

Een tweede reden is dat NASA nu twee maanlanders tegelijk wil kunnen gebruiken: Starship van SpaceX en Blue Moon van Blue Origin. Door beide in een baan om de aarde te testen, kan NASA voor de eerste landing kiezen welk systeem het verst is. Tegelijk werd de bredere architectuur vereenvoudigd: het Lunar Gateway werd in maart 2026 gepauzeerd, en NASA wil zich richten op een basis op het maanoppervlak.

De bemanning van Artemis III

Op 9 juni 2026 maakte NASA de bemanning bekend. Commandant is Randy Bresnik, een ervaren NASA-astronaut die eerder met de spaceshuttle en naar het ISS vloog. Piloot is de Italiaanse ESA-astronaut Luca Parmitano, die twee langdurige ISS-missies op zijn naam heeft; hij wordt de eerste Europeaan in een Orion-capsule. Missiespecialisten zijn Frank Rubio, die het Amerikaanse record voor de langste aaneengesloten ruimtevlucht (371 dagen) bezit, en Andre Douglas, die eerder reserve was voor Artemis II. Bob Hines is reserve.

Omdat de missie in een baan om de aarde blijft, zal deze bemanning de maan niet van dichtbij zien. Toch is hun taak cruciaal: zonder bewezen koppelprocedures kan er geen landing volgen.

Wat de missie moet testen

• Naderen en koppelen: Orion moet automatisch en met de hand kunnen aanmeren bij een maanlander. Dat is precies wat Michael Collins in 1969 met de commandomodule en de maanlander deed, maar dan met compleet nieuwe systemen.
• Overstappen: de doorgang tussen Orion en de lander, de luchtdrukvereffening en communicatie tussen de twee vaartuigen.
• Levensondersteuning en ruimtepakken: langer gebruik van Orion met vier mensen, en tests met nieuwe apparatuur.
• Lessen uit Artemis II: de kleine problemen die bij Artemis II naar boven kwamen, zoals het bevroren toiletafvoerkanaal en een heliumlek, moeten opgelost zijn.

Artemis IV: de nieuwe eerste landing

Volgens het plan van 2026 wordt Artemis IV de eerste missie die weer mensen op de maan zet, op zijn vroegst begin 2028. Vier astronauten vertrekken met SLS en Orion; twee van hen dalen af met een Starship- of Blue Moon-lander naar de omgeving van de zuidpool. Welke lander wordt gebruikt, hangt af van de resultaten van Artemis III en de voortgang van beide bedrijven. Ook voor deze missie geldt: de planning is een streven, en de geschiedenis van Artemis laat zien dat vertraging eerder regel dan uitzondering is.

Waarom de zuidpool?

Het doel van de eerste Artemis-landing blijft de omgeving van de zuidpool van de maan. Geen enkele Apollo-missie kwam daar; die landden allemaal in de buurt van de evenaar aan de naar de aarde gekeerde kant. Bij de polen liggen kraters waarvan de bodem nooit zonlicht krijgt. Daar is waterijs aangetoond, dat bruikbaar kan zijn voor drinkwater, zuurstof en raketbrandstof. Tegelijk staan sommige kraterranden bijna voortdurend in de zon, wat gunstig is voor zonne-energie. Meer achtergrond lees je bij waarom terug naar de maan en bij de maankraters.

De grootste uitdagingen

De kern van het probleem is de maanlander. Starship moet in een baan om de aarde vele keren worden bijgetankt voordat het naar de maan kan; het overpompen van cryogene brandstof in de ruimte is nooit eerder op die schaal gedaan. Blue Moon van Blue Origin heeft een eigen ontwikkelingstraject. Daarnaast moeten de nieuwe ruimtepakken klaar zijn, en moet SLS — een dure raket die slechts ongeveer eens per jaar kan vliegen — beschikbaar zijn. Het is daarom goed mogelijk dat de planning opnieuw verschuift.

Betekenis

Ook zonder landing is Artemis III een belangrijke schakel. Het is de eerste keer dat Orion met een bemanning in de buurt van een maanlander vliegt en de eerste keer dat een Europese astronaut in Orion vliegt. Zo lang er geen nieuwe landing is geweest, blijft Gene Cernan van Apollo 17 de laatste mens die op de maan liep, en blijft het aantal mensen dat op de maan heeft gelopen op twaalf staan.