Artemis II — de eerste bemande vlucht om de maan sinds Apollo

Artemis II is de missie waarmee mensen na ruim een halve eeuw terugkeerden naar de omgeving van de maan. De vlucht bouwde voort op Artemis I, de onbemande testvlucht van eind 2022 die bewees dat de SLS-raket en de Orion-capsule samen de reis naar de maan konden maken. Bij Artemis II zat er voor het eerst een bemanning aan boord. Er werd niet geland: het doel was te bewijzen dat Orion vier mensen veilig naar de maan en terug kan brengen.

De missie werd meerdere keren uitgesteld, onder meer door problemen met het hitteschild van Orion dat na Artemis I onverwacht veel materiaal had verloren, en door technische kwesties met de batterijen en het levensondersteuningssysteem. Uiteindelijk vertrok de raket op 1 april 2026 vanaf lanceerplatform 39B van Kennedy Space Center in Florida — hetzelfde platform waarvandaan ook Apollo 10 vertrok.

De bemanning

NASA en het Canadese ruimteagentschap CSA maakten de bemanning in april 2023 bekend. Commandant was Reid Wiseman, een voormalig marinevlieger die eerder een half jaar in het ISS verbleef. Piloot was Victor Glover, die in 2020–2021 met de SpaceX Crew-1-missie naar het ruimtestation vloog. Missiespecialist Christina Koch houdt het record voor de langste aaneengesloten ruimtevlucht door een vrouw (328 dagen). De vierde astronaut was de Canadees Jeremy Hansen, voor wie Artemis II zijn eerste ruimtevlucht was.

De missie schreef op meerdere manieren geschiedenis. Glover werd de eerste persoon van kleur, Koch de eerste vrouw en Hansen de eerste niet-Amerikaan die om de maan vloog. Wiseman werd de oudste mens die ooit de diepe ruimte bereikte. Vóór Artemis II waren alleen de 24 Apollo-astronauten van Apollo 8 en Apollo 10 tot en met 17 zo ver gekomen; dat aantal steeg nu naar 28.

Het verloop van de vlucht

Eerste dag: een rondje hoog om de aarde

Na de lancering bleef Orion eerst ongeveer een etmaal in een sterk elliptische baan om de aarde, met een hoogste punt van ruim 70.000 kilometer. Die tijd werd gebruikt om alle systemen met mensen aan boord te controleren, voordat de capsule de ruimtereis naar de maan begon. Tijdens deze fase voerde de bemanning ook een demonstratie uit waarbij Orion met de hand werd bestuurd rond de afgeworpen bovenste rakettrap, die als oefendoelwit diende. Die vaardigheid — nauwkeurig manoeuvreren dicht bij een ander object — is nodig om later aan een maanlander te koppelen.

Op weg naar de maan

Op de tweede vluchtdag ontstak de hoofdmotor van de Europese servicemodule, gebouwd onder verantwoordelijkheid van ESA, voor de zogeheten translunaire injectie. Daarmee werd Orion op een vrije terugkeerbaan gezet: een route waarbij de zwaartekracht van de maan het ruimteschip vanzelf terug richting aarde slingert, ook als de motor daarna niet meer zou werken. Diezelfde natuurkunde redde in 1970 de bemanning van Apollo 13.

6 april: achter de maan

Op 6 april 2026 vloog Orion langs de achterkant van de maan, op enkele duizenden kilometers hoogte — veel hoger dan de Apollo-capsules, die op zo’n 110 kilometer om de maan cirkelden. Daardoor was vrijwel de hele maanschijf tegelijk te zien, inclusief delen van de achterkant van de maan die nooit eerder door mensen met het blote oog waren bekeken. Ongeveer veertig minuten lang was er geen radiocontact, omdat de maan tussen de capsule en de aarde stond — hetzelfde moment van stilte dat de bemanning van Apollo 8 in 1968 als eerste meemaakte.

Tijdens die passage bereikte Orion op 406.771 kilometer van de aarde het verste punt van de vlucht. Daarmee verbrak de bemanning het afstandsrecord dat Apollo 13 sinds april 1970 in handen had. De astronauten maakten ook beelden van een zonsverduistering vanuit de ruimte, toen de maan de zon bedekte, en stelden namen voor twee kraters: Integrity, naar het ruimteschip, en Carroll, naar de overleden vrouw van Wiseman. Zulke namen worden pas officieel als de Internationale Astronomische Unie ze goedkeurt.

Terugkeer en landing

Na de passage bracht de vrije terugkeerbaan Orion vanzelf terug naar de aarde. Omdat het hitteschild bij Artemis I onverwacht was beschadigd tijdens een ‘skip entry’ (waarbij de capsule even terugstuitert op de dampkring), koos NASA voor Artemis II een steilere, directe terugkeer om de belasting te beperken. Op 11 april 2026 landde de capsule aan parachutes in de Grote Oceaan ten zuidwesten van San Diego, waar het bergingsschip USS John P. Murtha de bemanning oppikte.

Problemen onderweg

Een testvlucht is bedoeld om zwakke plekken te vinden, en die waren er. Het bekendste voorbeeld was banaal: de afvoer van het toilet bevroor, waarna de bemanning een verwarmingselement moest inschakelen. Ook werd een klein heliumlek in de Europese servicemodule vastgesteld. Geen van deze problemen bracht de bemanning in gevaar, maar ze worden meegenomen in de aanpassingen voor volgende vluchten. Juist daarvoor dient een missie als deze: problemen ontdekken op een vlucht zonder landing, in plaats van tijdens de veel complexere landingsmissies.

Vergelijking met Apollo 8

Artemis II wordt vaak vergeleken met Apollo 8, dat in december 1968 als eerste mensen naar de maan bracht. Er zijn grote verschillen. Apollo 8 ging tien keer in een baan om de maan, op ongeveer 110 kilometer hoogte, en droeg drie astronauten. Artemis II ging niet in een baan om de maan maar maakte één passage langs de achterkant, veel verder weg, met vier mensen aan boord. Apollo 8 duurde ruim zes dagen, Artemis II ruim negen. De overeenkomst zit in de rol: beide vluchten bewezen dat een nieuw systeem mensen veilig naar de maan kon brengen, als voorbereiding op een landing.

De beroemde foto Earthrise van Bill Anders werd tijdens Apollo 8 gemaakt. Ook de bemanning van Artemis II fotografeerde de aarde boven de maanrand; die beelden zijn, net als alle NASA-beelden, vrij beschikbaar. Meer over de geschiedenis van zulke foto’s lees je op onze pagina over de foto’s van de maanlanding.

Internationale betekenis

Dat er een Canadees aan boord zat, is het gevolg van een verdrag uit 2020 tussen de VS en Canada: in ruil voor Canadese robotica kreeg Canada plaatsen op Artemis-vluchten. Ook Europa speelt een sleutelrol: de servicemodule die Orion van stroom, lucht, water en voortstuwing voorziet, wordt door Airbus in Bremen gebouwd in opdracht van ESA, met onderdelen uit tal van Europese landen, waaronder Nederland. Artemis is daarmee nadrukkelijker een internationaal project dan Apollo ooit was. Lees meer bij NASA en het Artemis-programma.

Wat komt er na Artemis II?

Oorspronkelijk zou de volgende missie, Artemis III, de eerste landing worden. In februari 2026 gooide NASA de planning om. Artemis III is nu een testvlucht in een baan om de aarde, gepland voor 2027, waarin Orion oefent met koppelen aan testversies van de commerciële maanlanders van SpaceX en Blue Origin. De eerste nieuwe maanlanding staat nu gepland voor Artemis IV, op zijn vroegst in 2028. Dat betekent dat Gene Cernan — die in december 1972 als laatste de maan verliet — nog altijd de laatste mens is die er heeft gelopen.

Artemis II heeft wel laten zien dat de weg terug daadwerkelijk wordt bewandeld. Na meer dan vijftig jaar zagen mensen de maan weer van dichtbij met eigen ogen, en de vier astronauten van Integrity keerden behouden terug. Of en wanneer daarop een landing volgt, hangt nu vooral af van de maanlanders, die nog niet volledig klaar zijn.